Zmanipulowanie wypowiedzi papieża Leona przez tradycjonalistów jest okazją do szerszej refleksji nad rolą w społeczeństwie pluralistycznym tych, którzy pragną wyrugowania pluralizmu.
W samolocie podczas lotu powrotnego z pielgrzymki do Ameryki Południowej dziennikarz zapytał Leona XIV o ewentualne poluźnienie dyscypliny, którą nałożył na tradycjonalistów Papież Franciszek. Leon kategorycznie zaprzeczył takiej możliwości. Ale dodał – jak to on, w duchu łagodzenia napięć – że owa dyscyplina zostawia możliwość wnioskowania o dyspensy u biskupa ordynariusza. Internet obiegły cytaty z tej wypowiedzi okrojone z jej początku, zawierającego właśnie owo kategoryczne zaprzeczenie.
Papież jest znany z tego, że szuka jedności. Nawet kosztem wyrazistości wypowiedzi stara się je formułować tak, by nie dawać okazji do interpretacji eskalujących podziały. A jednak znajdują się tacy, którzy je tak naginają, by wypaczając ich sens dać do zrozumienia, że byli niesprawiedliwie prześladowani. A zatem to nie oni są winni, ale tamci.
To stara taktyka, stosowana nie tylko w Kościele. Jeśli nas ona boli, to chyba stajemy przed pytaniem, czy zatem nie powinniśmy wykluczyć ze społeczeństwa zbudowanego na różnorodności tych, którzy ową różnorodność odrzucają. Mówiąc innym językiem: czy ci, którzy odrzucają demokrację, powinni być wybierani do ciał demokratycznych?
Bez miejsca dla innych
Zwolennicy rytu trydenckiego mają niestety tendencję nie tylko do promowania owego rytu, ale również do deprecjonowania pozostałych. Już nawet małe dzieci, które przygotowują się do wczesnej Komunii świętej, są uczone, że inne liturgie (a zwłaszcza ta wprowadzona przez Pawła VI po soborze Watykańskim II) są czymś złym. A co najmniej gorszym. Trudno się zresztą dziwić takiej ich mentalności, skoro ryt trydencki narodził się jako owoc unifikacji. Wycięto wtedy inne ryty. Z nielicznymi wyjątkami, jak np. ryt ambrozjański, który przetrwał do naszych czasów w Mediolanie.
Problemem nie jest to, że ktoś ma swoją ulubioną liturgię. Problemem jest to, że innych nie akceptuje. Nie widzi dla nich poważnego miejsca. I to jest przeciwne jedności. Zwłaszcza tam, gdzie chodzi o tak wielokulturową społeczność, jaką jest Kościół Powszechny.
Oczywiście historia ludzkości pokazuje nam wiele prób budowania jedności przez likwidowanie różnorodności. A i obecnie mamy takie tendencje, nie tylko w Kościele. Nieraz pod płaszczykiem budowania „spójnego przekazu medialnego”. Dlatego właśnie zastanawiamy się, czy jest miejsce dla wrogów różnorodności we wspólnotach opartych na docenianiu różnych kultur i tradycji. A jeżeli tak, to jakie. Czujemy się przez nich zagrożeni. Lecz jednocześnie widzimy w nich przejaw jakiejś odmienności w podejściu do polityki, która ma swoją wielowiekową tradycję. A zatem powinna mieć też swoje miejsce w naszym pluralistycznym społeczeństwie. Jest to jakiś paradoks. Być może na stałe wpisany w nasze dzieje.
Takie falowanie między demokracją a dyktaturą może też oznaczać wzajemne kontrolowanie, a przynajmniej temperowanie.
Co służy jedności?
Jednak w wypadku tradycjonalistów spod znaku liturgii trydenckiej mamy do czynienia z pewną niekonsekwencją. Chcą unifikacji. W niej upatrują zbawienia. Podoba się im struktura hierarchiczna, która ma odzwierciedlenie w preferowanym przez nich stylu liturgicznym. A jednocześnie lwia część owego środowiska jest jawnie nieposłuszna papieżowi. Tworzą swoją prywatną hierarchię na boku, wbrew temu co jest zarezerwowane dla władzy papieskiej. Kościół jest tak skonstruowany, że widomym znakiem jedności jest to, że koniec końców o ordynacji biskupów decyduje papież. Jeśli ktoś nie zważa tu na papieża, rozrywa Kościół. Buduje sobie coś na boku.
Papieże dawali tradycjonalistom różne szanse, byle nie dochodziło do rozdarcia jedności. Wbrew nadziejom, bywały odrzucane.
Natomiast ruch ekumeniczny wypracowuje różne ciekawe formy wzajemnego uznania. Zachowując szacunek dla różnorodności staramy się wzajemnie szanować wybory innych wspólnot kościelnych, nawet takie, które nie są praktykowane u nas. Przykładem jest spotkanie papieża Leona z kobietą, która jest naczelnym biskupem Kościoła Anglikańskiego. W imię obawy o utratę jedności papież nie zezwala, jak dotąd, na święcenia kobiet w Kościele Katolickim. A jednocześnie, w imię dążenia do jedności, „nie potępia” takich święceń u anglikanów.
Może jednak pluralizm służy byciu razem lepiej, niż unifikacja?
***
Tu znajdziesz wszystkie teksty autora.
Wesprzyj nas wpłacając na ZRZUTKĘ lub na PATRONITE.

ur. w 1964, jezuita, były redaktor naczelny kwartalnika „Życie Duchowe”, publicysta.
